Kolacja – zaniedbany posiłek
Ryzyko sercowo-naczyniowe pozwala nam oszacować z jakim prawdopodobieństwem w ciągu 10 lat dojdzie do wystąpienia choroby lub zgonu z jej powodu.
W praktyce stosuje się pojęcie ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego niż całkowitego, ponieważ całkowite oszacowanie jest niemożliwe do wykonania i dodatkowo wpływa na to wiele rzeczy.
Dlatego szczególną uwagę zwraca się na ogólne czynniki ryzyka do których należą
- płeć
- wiek
- skurczowe ciśnienie krwi
- stężenie cholesterolu całkowitego
- palenie tytoniu
Do oceny służą specjalnie przygotowane tablice SCORE. Dotychczas w Polsce był używany system Pol-SCORE 2015, ale w 2021 nastąpiła zmiana wprowadzona przez ekspertów z Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Zaproponowali oni SCORE2 i SCORE2-OP.
Co dokładnie się zmieniło?
- Szacuje się ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawału serca i udaru mózgu, a nie tylko ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych
- Rozszerzono zakres wieku gdzie możemy oszacować to ryzyko wcześniej górną granicą był wiek 70 lat, aktualnie 89 lat
- Zastąpienie stężenia cholesterolu całkowitego na stężenie cholesterolu frakcji nie-HDL
- Ustalenie granicy pomiędzy poszczególnymi kategoriami ryzyka sercowo – naczyniowego od wieku – czyli dla osób <70 r.ż mamy tablicę SCORE2 a dla osób w wieku 70-89 lat mamy tablicę SCORE2-OP.
Tablice SCORE2 (dla osób <70 lat) i SCORE2-OP (dla osób 70-89 lat). Liczby w tabeli oznaczają ryzyko wystąpienia zawału serca lub udaru mózgu bądź zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych w ciągu 10 lat.
Warto zaznaczyć, że istnieją różne tablice SCORE w zależności od tego jak duże ryzyko choroby jest w danym kraju. W Polsce to ryzyko określane jest jako “przeciętnie duże”.
Dlaczego szacujemy ryzyko sercowo – naczyniowe?
Mamy 4 podstawowe powody
- Możliwość ustalenia intensywności koniecznych interwencji
- określenie czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne, a jeśli jest konieczne, to w jakich dawkach
- Precyzyjne ustalenie celów terapeutycznych
- EDUKACJA pacjenta – szczególnie przydatne jest określenie “wieku serca”
Czy tablice SCORE są dla każdego? Otóż nie, istnieją wyjątki, oto one:
- Jeśli pacjent jest już po zdarzeniach sercowo naczyniowych lub z chorobą serca lub naczyń, to bez względu na inne czynniki, zalicza się do grupy o bardzo dużym ryzyku
- Nie stosuje się tablic u osób z cukrzycą typu 2 czy przewlekłą chorobą nerek (jeśli GFR <60 min/1,73m3) – należy wtedy przyporządkować tych pacjentów do odpowiednich grup ryzyka
Jakie dokładnie mamy kategorie ryzyka i kogo one definiują?
| Kategoria ryzyka | Kto należy do tego ryzyka? |
| Bardzo duże | Czerwone pola na tablicy SCORE2 i SCORE2-OP Choroba układu krążenia o podłożu miażdżycowym: – przebyty ostry zespół wieńcowy, – udar niedokrwienny, – przejściowe niedokrwienie mózgu, – choroba tętnic obwodowych, – zabieg rewaskularyzacji tętniczej, w wywiadzie – tętniak aorty – blaszka miażdżycowa w ścianie tętnicy Cukrzyca z ciężkimi powikłaniami narządowymi, chorobą mikronaczyniową w min. 3 obszarach (np. mikroalbuminuria, retinopatia i neuropatia) lub białkomocz definiowany jako wskaźnik albumina/kreatynina >30 mg/mmol lub GFR <45 ml/min/1,73m2 lub GFR 45-59 ml/min/1,73m2 i białkomocz definiowany jako wskaźnik albumina/kreatynina >3 mg/mmol Przewlekła choroba nerek z – GFR <30 ml/min/1,73 m2 lub – GFR 30-44 ml/min/1,73m2 i białkomoczem definiowanym jako wskaźnik albumina/kreatynina >3 mg/mmol |
| Duże | Pomarańczowe pola na tablicy SCORE2 I SCORE2-OP Cukrzyca bez uszkodzeń narządowych i bez innych czynników ryzyka, niespełniająca kryteriów ryzyka umiarkowanego Przewlekła choroba nerek: – GFR 30-44 ml/min/1,73 m2 – GFR 45-59 ml/min/1,73m2 oraz białkomocz (albumina/kreatynina 3-30 mg/mmol) – białkomocz (albumina/kreatynina >30 mg/mmol) Rodzinna hipercholesterolemia |
| Małe do umiarkowanego | Zielone pola na tablicy SCORE2 i SCORE2-OP Cukrzyca trwająca <10 lat, dobrze kontrolowana, bez powikłań narządowych i bez innych czynników ryzyka |
Ale żeby nie było tak łatwo i prosto to niestety trzeba pamiętać o tym, że tablice mają swoje ograniczenia.
Chodzi tutaj głównie o ryzyko całkowite, które zależy również od innych czynników takich jak:
- siedzący tryb życia
- otyłość centralna
- czynniki psychospołeczne w tym:
- niska pozycja społeczno – ekonomiczna
- izolacja i małe wsparcie społeczne
- stres w pracy i w życiu rodzinnym
- depresja
- choroby i stany związane ze zwiększeniem ryzyka, w tym:
- zwiększone stężenie triglicerydów
- siedzący tryb życia
- niektóre choroby autoimmunizacyjne (łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów)
- stany zapalne przyzębia
- obturacyjny bezdech senny
- zaburzenia wzwodu u mężczyzn
- występowanie przedwcześnie choroby sercowo – naczyniowej w wywiadzie rodzinnym
- przerost mięśnia lewej komory serca, albuminuria, migotanie przedsionków
Na szczęście możemy się wtedy wspomóc badaniami dodatkowymi. Szczególnie istotne są :
- badanie echokardiograficzne,
- badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych
- prędkość fali tętna
- wskaźnik kostka – ramię
- ocena funkcji nerek
A co Ty możesz teraz zrobić?
1.Zmierz ciśnienie
2.Wykonaj profil lipidowy
3.Sprawdź swoje ryzyko w tabeli SCORE2 🙂
Bibliografia
- Czapla M., Jankowski P., Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego, Żywienie w chorobach serca, PZWL Warszawa 2022,s.25-32
- Zdrojewski T, Jankowski P, Bandosz P, i wsp. Nowa wersja systemu oceny ryzyka sercowo-naczyniowego i tablic SCORE dla populacji Polski, Kardiol Pol 2015
- Banach M., Burchardt P., Chlebus K., i wsp. PoLA/CFPiP/PCS/PSLD/PSD/PSH guidelines on diagnosis and therapy of lipid disorders in Poland 2021, Arch Med Sci 2021;17:1447-1547
- Visseren F.L.J., Mach F., Smulders Y.M. i wsp.Wytyczne ESC 2021 dotyczące prewencji chorób układu sercowo – naczyniowego w praktyce klinicznej, Kardiol Pol 2021; 79, Supp.V: Zeszyty Edukacyjne 5/2021
